Anine na obali reke Ljig: Najznačajnije arheološko nalazište zapadne Srbije iz rimskog doba

Arheološko nalazište Anine nalazi se u selu Ćelije, u opštini Lajkovac, na oko kilometar južno od ušća reke Ljig u Kolubaru. Na ovom prostoru se uglavnom nalaze obradive površine i, u nešto manjoj meri, šuma. Meštani Ćelija smatraju da su se ovde nalazili turski hanovi, pa otuda i naziv mesta Anine (Hanine), navedeno je u knjizi Anine Žitnica Kolubare u kojoj su predstavljeni rezultati dosadašnjih istraživanja arheologa na ovom lokalitetu iz doba Rimskog carstva.

Na predlog valjevskog Zavoda za zaštitu spomenika kulture i odlukom Vlade Srbije, lokalitet Anine proglašen je za nepokretno kulturno dobro – arheološko nalazište. Prostire na površini od 30 hektara, a ostaci raskošne rimske vile bogataša iz 3. veka nove ere je veliko i ekskluzivno otkriće.

“ Anine je najbolje očuvano nalazište i jedno od najvećih ovog tipa u zapadnoj Srbiji. Jedna od prvih ovakvih vila koja je podignuta u balkanskim provincijama. Najvrednija je očuvanost arhitekture i urbanizam samog kompleksa kao i njegova veličina.  Istražen je prostor termalnog kupatila i prstor vile vlasnika, koji se zbog velike površine još uvek istražuje. Pošto se radi o izuzetno velikoj površini nalazišta trenutni plan je da se radovi sprovode dok se ne zaokruži prostor vile i ne istraži jedan deo lokaliteta gde se nalaze žitnice, što ovom dinamikom može potrajati još nekoliko godina”, izajvio je vođa projekta arheolog Radivoje Arsić.

Arheološka istraživanja na ovom lokalitetu otpočeo je Zavod za zaštitu spomenika kulture Valjevo u proleće 2005. godine, a opština Lajkovac izdvojila je sredstva za sondažno istraživanje lokaliteta i geoelektrična snimanja terena. U novembru 2008. nastavljena su nešto obimnija istraživanja sredstvima Ministarstva kulture Republike Srbije. Tokom 2012. godine opština Lajkovac je ušla u postupak otkupa parcela na kojima se nalazi kompleks 1, ukupne površine oko 2 ha, tako da se danas tri ključne katastarske parcele nalaze u državnom vlasništvu. Ovaj postupak omogućio je da se radovi na istraživanjima, konzervaciji i prezentaciji odvijaju u kontinuitetu i nesmetano.  

U periodu od 2014. do 2019. godine Zavod za zaštitu spomenika kulture Valjevo u saradnji sa Narodnim muzejom Valjevo i Istraživačkom stanicom Petica obavio je obimna istraživanja lokaliteta Anine na prostoru kompleksa zgrada 1, objekti 1 i 2. Ova istraživanja finansirala je opština Lajkovac i Ministarstvo kulture Republike Srbije. U istom periodu arhitekta Tihomir Dražić načinio je projekat konzervacije i prezentacije objekta 1.

“Do sada su istraživanjima u potpunosti jasno definisana 2 kompleksa građevina. Kompleksu 1 pripada stambeno-ekonomski blok vile sa termalnim kupatilom. U kompleksu 2 nalaze se žitnice i najmanje 2 dva objekta, površine od po 1000 m. Tokom radova definisan je prostor nekropole sa memorijom i veći broj manjih građevinskih celina koje se protežu u liniji od oko 2000 m duž desne obale reka Ljig i Kolubara, na međusobnoj udaljenosti 100-400 m”, navedeno je u knjizi Anine Žitnica Kolubare.

Istraživači su zaključili da je kupatilo najkvalitetnije građen objekat u kompleksu sa nišama za skulpture u zidovima i nizom banaka za sedenje uz podužne zidove prostorije. Vodom je snabdevan iz cisterne sa obližnjeg brega.

“Kao i u stambenom delu postojao je sistem za grejanje toplim vazduhom. Sudeći po brojnim metalnim nalazima, čitava građevina je izgubila svoju primarnu funkciju u vremenu neposredno pre urušavanja krovne konstrukcije objekta, kada je imala ulogu radionice i ostave”, piše u knjizi Anine Žitnica Kolubare.

Pokretni nalazi predstavljaju jedan deo predmeta prikupljenih tokom arheoloških iskopavanja u periodu od 2008. do 2019. godine, kada su istraživanja bila usmerena na objekte u okviru kompleksa 1.

“Najbrojniju grupu nalaza čine delovi keramičkih posuda i životinjske kosti, što je sasvim očekivano jer su u vezi sa svakodnevnim potrebama, pripremom, konzumacijom i skladištenjem hrane. Osim od pečene zemlje, na istraženoj površini lokaliteta registrovano je i malobrojno prisustvo metalnih posuda izrađenih od bronzanog lima kao što su krčag, tiganj i druge posude zgužvane požarom i urušavanjem krovnih konstrukcija”, objašnjeno je u knjizi Anine Žitnica Kolubare.

Značajan fundus nalaza čine predmeti izrađeni od gvožđa, poput klinova, klamfi i mnogih drugih korišćenih prilikom izgradnje i opremanja objekta.

“Alat i pribor koji su upotrebljavani u svakodnevnim aktivnostima i privređivanju takođe su načinjeni od gvožđa. Većina otkrivenih funkcionalnih i ukrasnih predmeta korišćenih u odevanju i oblikovanju spoljašnjosti pojedinaca izrađena je od bronze, koja je u samo nekoliko slučajeva presvučena tanjim slojem zlata. Značajan deo ukrasnih predmeta, posebno narukvica, izrađen je od stakla”, naveli su arheolozi.

U okviru istraženih prostorija pronađen je veliki broj fragmentovanih keramičkih nalaza. Ukrasni predmeti čine neveliku skupinu nalaza i većina ih je izrađena od metala odnosno od bronze. Među njima se nalaze fibule, metalni delovi pojasa, razne aplikacije i prstenje. Ukrasi kao što su narukvice i perle izrađeni su od stakla. Nalazi prstenja nisu brojni. Otkriveno je sedam primeraka, od kojih pet potiče iz antičkog, a dva iz srednjovekovnog horizonta.

Izuzetno velika zbirka formirana je nalazima rimskih moneta. Zahvaljujući primeni metal-detekcije prilikom iskopavanja formirana je numizmatička zbirka koja do sada broji 3128 primeraka.

Hronološki raspon celokupne serije obuhvata period od kraja III do kraja IV veka. Najstariji primerci pripadaju vremenu kraja III veka, odnosno periodu krize Carstva. Monete u izdanju Trajana Decija kovani su u Viminacijumu i bili su izrađeni od mesinga i olovne bronze.

“Sudeći prema velikoj kolekciji otkrivenih moneta koje pripadaju rasponu od 241. do 383. godine, izgradnju vile na Aninama treba tražiti u periodu od kraja III do prve decenije IV veka. Kako su nalazi primeraka novca iz poslednje trećine III veka sporadični i malobrojni, početak aktivnosti na ovom prostoru može se vezati za period tetrarhije, odnosno sam početak IV veka i vladavinu cara Konstantina”, zaključuju arheolozi.

Drugu bitnu karakteristiku ove vile predstavljaju velike žitnice, ukupne površine oko 2000 m .

“Prema ovome, vila na Aninama se uklapa u sistem velikih imanja sa žitnicama, poput Medijane, Feliks Romulijane, Madare i Montane 1 i 2, kao i Kostinbroda kod Sofije. Vile sa žitnicama su pouzdani svedoci izgrađene infrastrukturne mreže u snabdevanju vojske u kasnoj antici”, navodi se u zaključku istraživača autora knjige Anine Žitnica Kolubare.

Ako se uporedi sa drugim sličnim objektma u ruralnim i urbanim sredinama Ilirika, vila na Aninama za sada predstavlja jedan od hronološki najstarijih objekata ovog tipa.

Anine, najznačajnije  arheološko nalazište u zapadnoj Srbiji, koje još nazivaju i Gamzigrad na Ljigu, može se i sada posetiti, ali je konzerviran samo stambeni deo vile.

Polako se stvaraju  i uslovi za organizovane turističke posete.  

“Zavod za zaštitu spomenika kulture od prošle godine ima urađen projekat konzervacije i turističke prezentacije lokaliteta sa kojim će konkurisati za sredstva. Pored toga neophodno je da lokalitet dobije osnovnu infrastrukturu, kvalitetan pristup, parking, struju, vodu”, objašnjava arheolog Radivoje Arsić.

Lokalitet Anine prvi put je  arheološki registrovan prilikom rekognosciranja Srbije 1951. godine. Osim zapisa sa rekognosciranja sa nejasnom slikom o tipu lokaliteta, dugo nije bilo preciznijih arheoloških podataka. Sve vreme u drugoj polovini XX veka, a naročito tokom devedesetih godina, na lokalitetu je bilo dosta neovlašćenih iskopavanja i prekopavanja. Na nekoliko mesta arheološko nalazište je u značajnoj meri oštećeno neovlašćenim prekopavanjima i nakon početka arheoloških istraživanja.

Ovaj medijski sadržaj deo je projekta “Lajkovac u srcu Kolubarske ravnice” koji je finansijski podržan od strane opštine Lajkovac. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu ne izražavaju nužno stavove organa koji je dodelio sredstva.

INFO 24 / knjiga u izdanju valjevskog Zavoda za zaštitu spomenika kulture “Anine žitnica Kolubare” / Foto: Zavoda za zaštitu spomenika kulture Valjevo

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

süperbetin giriş - Dumanbet -

Dinamobet